Trudności z koncentracją, pamięcią lub planowaniem zadań mogą pojawiać się u dzieci po urazach mózgu, a także w przebiegu niektórych zaburzeń neurorozwojowych. Jedną z metod, której wpływ na pracę mózgu jest badany, jest HBOT, czyli tlenoterapia hiperbaryczna. Sprawdź, co wiadomo o jej działaniu na funkcje poznawcze.
Potencjalny wpływ HBOT na funkcje poznawcze i koncentrację
HBOT polega na oddychaniu tlenem w warunkach podwyższonego ciśnienia, zwykle od 1,3 do 2,0 ATA. Takie środowisko, które pozwala stworzyć komora hiperbaryczna dla sportowców, zwiększa ilość tlenu rozpuszczonego w osoczu i może ułatwiać jego transport do tkanek. W przypadku mózgu ma to znaczenie dla procesów związanych z metabolizmem komórek nerwowych oraz ich regeneracją.
Badania nad mechanizmami terapii HBOT wskazują na kilka jej potencjalnych zalet:
- poprawę funkcji mitochondriów,
- pobudzanie neuroplastyczności,
- angiogenezę,
- ograniczanie neurozapalenia.
Przegląd Hachmo i współautorów z 2021 roku opisuje również możliwy wpływ HBOT na procesy związane z tworzeniem nowych połączeń nerwowych i regeneracją struktur mózgowych.
Jak zwiększone utlenowanie mózgu może wspierać pracę neuronów?
Większa dostępność tlenu może wspierać produkcję energii w mitochondriach neuronów. W badaniach nad HBOT analizowano także jej wpływ na przepływ mózgowy, procesy naprawcze oraz odpowiedź zapalną. Nie oznacza to jednak, że samo zwiększenie podaży tlenu automatycznie poprawia koncentrację u każdego dziecka.
Zastosowanie komory hiperbarycznej u dzieci w kontekście funkcji poznawczych
Najbardziej interesujące dane dotyczą dzieci z utrzymującymi się objawami po urazie mózgu. W randomizowanym badaniu Hadanny A. i współautorów opublikowanym w Scientific Reports w 2022 roku uczestniczyło 25 dzieci w wieku 8–15 lat z zespołem objawów po wstrząśnieniu mózgu. Po 60 sesjach HBOT odnotowano poprawę ogólnego wyniku poznawczego, pamięci oraz funkcji wykonawczych. Zmiany te korelowały również z wybranymi zmianami mikrostruktury mózgu obserwowanymi w badaniach MRI.
Obserwacje dotyczące uwagi, pamięci i funkcji wykonawczych
Funkcje wykonawcze obejmują między innymi planowanie, organizowanie działań i kontrolowanie zachowania. W przywołanym badaniu poprawa dotyczyła także tych obszarów, jednak wyników pojedynczego badania nie należy traktować jako dowodu skuteczności HBOT u wszystkich dzieci z problemami poznawczymi.
HBOT a dzieci zdrowe oraz dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi
Dostępne dane różnią się zależnie od przyczyny trudności poznawczych. U dzieci po urazach mózgu wyniki są bardziej obiecujące, natomiast w przypadku ASD i ADHD pozostają ograniczone lub niejednoznaczne.
Różnice w efektach u dzieci po urazach i w spektrum ASD lub ADHD
W autyzmie wyniki badań są sprzeczne. Randomizowane badanie Rossignola i współautorów z 2009 roku wykazało pewne zmiany w funkcjonowaniu ogólnym i świadomości poznawczej, jednak późniejsze przeglądy systematyczne oraz przegląd Cochrane nie potwierdziły wystarczających dowodów, aby uznać HBOT za zalecaną terapię ASD. Metaanaliza opublikowana w 2025 roku wskazała na możliwe korzyści w wybranych obszarach, lecz jej wyniki nie znoszą wcześniejszych ograniczeń dotyczących jakości i różnorodności badań.
W przypadku ADHD brakuje bezpośrednich, odpowiednio zaprojektowanych badań klinicznych pozwalających ocenić wpływ HBOT na koncentrację. Nie ma również wystarczających dowodów na stosowanie tej terapii u zdrowych dzieci wyłącznie w celu poprawy nauki lub uwagi.
Ograniczenia dowodów naukowych i potrzeba dalszych badań
Interpretację wyników utrudniają małe grupy badanych, różne protokoły terapii oraz ograniczona liczba badań z długoterminową obserwacją. Znaczenie ma również możliwość wystąpienia działań niepożądanych, takich jak barotrauma ucha, przejściowe zaburzenia widzenia czy dyskomfort związany z przebywaniem w zamkniętej przestrzeni.
Obecny stan wiedzy nie pozwala więc traktować HBOT jako uniwersalnej metody poprawy koncentracji u dzieci. Najwięcej danych dotyczących funkcji poznawczych pochodzi z badań dzieci po urazach mózgu, natomiast w ASD, ADHD oraz u zdrowych dzieci potrzebne są dalsze badania z odpowiednio dobranymi grupami kontrolnymi i dłuższym okresem obserwacji.
HBOT może wpływać na procesy związane z metabolizmem, neuroplastycznością i regeneracją mózgu. U dzieci po urazach mózgu przeprowadzono badania wskazujące na poprawę wybranych funkcji poznawczych, pamięci i funkcji wykonawczych. W ASD wyniki pozostają sprzeczne, a dla ADHD i zdrowych dzieci brakuje wystarczających danych. Decyzję o zastosowaniu terapii u dziecka powinien podejmować lekarz po uwzględnieniu rozpoznania, wskazań oraz dostępnych metod leczenia.
FAQ
Czy HBOT poprawia koncentrację u dzieci?
Niektóre badania wskazują na możliwą poprawę koncentracji, szczególnie u dzieci z zaburzeniami neurologicznymi lub po urazach, jednak dowody nie są jednoznaczne. Najbardziej konkretne dane dotyczą dzieci z utrzymującymi się objawami po urazie mózgu.
Jak komora hiperbaryczna może wpływać na mózg dziecka?
Zwiększa ilość tlenu rozpuszczonego w osoczu, co może wpływać na metabolizm komórek nerwowych i procesy regeneracyjne. Badania analizują również jej potencjalny wpływ na neuroplastyczność, angiogenezę i neurozapalenie.
Czy HBOT jest zalecana dla zdrowych dzieci w celu poprawy nauki i koncentracji?
Nie ma wystarczających dowodów, aby rekomendować HBOT zdrowym dzieciom jako metodę poprawy funkcji poznawczych. Brakuje badań klinicznych potwierdzających takie zastosowanie.
W jakich przypadkach HBOT jest najczęściej stosowana u dzieci?
W kontekście funkcji poznawczych bada się ją przede wszystkim u dzieci po urazach mózgu oraz w wybranych problemach neurologicznych. W przypadku zaburzeń neurorozwojowych, takich jak ASD czy ADHD, dowody na jej skuteczność pozostają ograniczone.